«نحنُ اقرب الیه من حبل الورید»

نظرات شخصی وگاه و بیگاه سیدعلی ال احمد به عنوان یک مرد شیعه مهندس صنایع و اقتصاد تجارت الکترونیکی

حل مسايل به روش مقایسه
ساعت ٥:٠٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٦/٦/٢٩   کلمات کلیدی:

هر آدمی توی زندگیش مسایلی پیش میاد که به علت پیچیدگی زیاد، مجبور میشه به شکلی در مقابل این پیچیدگی عکس العمل نشون بده.

1.     عکس العمل اول این می تونه باشه که بی خیال خیلی از متغیرها بشه و مساله رو ساده کنه.

2.     عکس العمل دیگه اینه که با ابزارهای محدودش بهترین کاری رو که می تونه انجام بده و بقیه ماجرا رو بسپاره به شانس.

3.     اما کسانی که تمایل چندانی به فرافکنی ندارند و به نوعی محافظه کار به شمار می روند، ترجیح می دهند تا برای حل مسایل پیچیده از ابزارهای پیچیده ای نیز استفاده کنند.

یکی از این ابزارهای پیچیده برای تصمیم گیری بین دو حالت مساله ابزار " فرايند تحليل سلسله مراتبي" یا مدل AHP می باشد. در این مدل مساله انتخاب بین دو حالت بهینه محصور شده و بجای انتخاب یکی از کل فضای تصمیم، فضای تصمیم رو بین دو گزینه محدود کرده و بین این دو گزینه از مکانیزم مقایسه استفاده می کنیم.

اینگونه از مسایل تو زندگی ما کم پیش نمیان. مثلاً انتخاب کادو برای تولد یک دوست. انتخاب یک ماشین. انتخاب یک لپ تاپ. انتخاب دانشگاه. انتخاب بلندترین درخت در بین درختان جنگل! و کلاً هر انتخابی که برای انسان اهمیت زیادی داشته باشد.

یادگیری کاربری مدل های پیچیده و دقیق در زندگی روزمره کمک می کنه تا بتونیم از این ابزار ها در محیط کار خودمون نیز استفاده کنیم.

در ادامه توضیحات بیشتری در مورد این مدل ارائه می شود.

 

یا حق

 

پ.ن: بیش از یک هفته از شروع ماه رمضون گذشته و من هنوز توجهی به این گذشت زمان پیدا نکرده ام. اللهّم انّی اسئلک ...

پ.ن 2: کلاس های دانشگاه از یکشنبه بعد یعنی 1 مهر شروع می شود.   من این ترم 12 واحد درس پیش نیاز خوردم! به عبارتی دوره ارشد من رسید به 44 واحد. دارم چونه می زنم یه 10 تا 15 واحد هم مستمع آزاد برم سر کلاس ها. اونوقت یه جورایی مثل M.B.A می تونم بگم ارشد 56 واحد پاس کردم J

پ.ن.3: دارم عکس های خانوادگیمون رو اسکن می کنم. خیلی کار خوبیه. هم تجدید خاطره است . هم عکساتون برای همیشه موندگار می شود. بعدشم میشه کلّی باهاش آلبوم های جورواجور درست کرد.

پ.ن.4: خدایا نمی فهمم که داری چی کار می کنی!!!! فقط این رو می دونم که تو بصیر و آگاهی نسبت به هر چیزی. پس در بست بهت اعتماد می کنم. یا حی و یا قیوم.

 

 

 

فرايند تحليل سلسله مراتبي-AHP

 

در ارزيابي هر موضوعي ما نياز به معيار اندازه گيري با شاخص داريم، انتخاب شاخص مناسب به ما امكان مي دهد كه مقايسه درستي بين جايگزيني ها ياآلترناتيوها به عمل آوريم. اما وقتي كه چند يا چندين شاخص براي ارزيابي در نظر گرفته مي شود، كار ارزيابي پيچيده مي شود و پيچيدگي كار زماني با لا مي گيرد كه معيار هاي چند يا چندين گانه باهم در فضا و از جنس هاي مختلف باشند. در اين هنگام كار ارزيابي  و مقايسه از حالت ساده تحليلي كه ذهن قادر به انجام آن است خار ج مي شود و به يك ابزار تحليل عملي قوي نياز خواهد بود. يكي از ابزارهاي توانمند براي چنين وضعيت هايي ( فر آيند تحليل سلسله مراتبي) است .اين روش براي سطح بندي و درجه بندي استفاده مي شود گاهاً براي تحليل هاي اجتماعي و اقتصادي نيز ممكن است به كار رود. در اين روش قبل از هر كاري بايد داده هاي هر مكان را استاندارد کنیم .

بعد از اين مرحله ها ترتيبي از جمعيت شاخص ها را تشكيل مي دهيم ، براي تشكيل اين ماتريس ابتدا با يد به شاخص ها وزن داده شود بعد از اين مرحله امتياز هر شاخص با هم جمع مي شود و سپس نسبت به حاصل جمع تمام شاخص ها محاسبه مي شود.

بدين ترتيب وزن هريك از شاخص ها بدست مي آيد.  بعد از ضرب وزن هر شاخص در تعداد همان شاخص امتياز شاخص هاي هر مكان باهم جمع مي شود و مكان ها بر اساس امتيازات بدست آمده سطح بندي مي شوند( فرهودي).

روال كار  مدل A.H.P با مشخص كردن  عناصر و تصميم گيري و اولويت دادن به آنها آغاز مي شود اين عناصر شامل شيوه هاي مختلف انجام كار و اولويت دادن به سنجه ها يا ويژگي ها مي باشد 

  • مر حله اول: ساختن درخت سلسله مراتبي

  • مرحله دوم : تعيين ضريب اهميت معيار ها و زير معيار ها وزن دادن به جايگزين ها

  • مر حله سوم: تركيب ضريب اهميت گزينه ها و تركيب وزن ها

  • مر حله چهارم: آزمايش سازگاري

 

مرحله اول:

 در فرايندAHP ايجاد يك ساختار سلسله مراتبي از موضوع مورد بررسي مي باشد كه در آن اهداف ، معيار ها و زير معيار های گزينه ها و ارتباط بين آن ها نشان داده مي شود

ترسيم و تشريح درخت سلسله مراتبي

درخت سلسله مراتبي داراي سه سطح اصلي هدف، معيارها و گزينه‌ها است كه سطح معيار آن قابل تقسيم به زير معيارهاي متعدد مي‌باشد.

هدف: به پرسش اصلي تحقيق يا مشكلي كه قصد داريم آن‌ را حل نماييم هدف گفته مي‌شود. هدف بالاترين سطح درخت سلسله مراتبي است و تنها يك پارامتر دارد كه انتخاب آن وظيفه بالاترين سطح تصميم‌گيري پروژه مي‌باشد.

معيارها: به ملاك‌هاي متضمن هدف و سازنده آن معيار گفته مي‌شود. معيارها در واقع سنگ محك هدف يا وسيله اندازه‌گيري آن مي‌باشد. هر اندازه معيارها بيشتر اجزاء هدف را پوشش دهند و بيشتر بيان كننده هدف باشند، احتمال گرفتن نتيجه دقيق‌تر افزايش خواهد يافت.

معيارها دومين سطح درخت سلسله مراتبي پس از هدف مي‌باشند. در اين سطح مي‌توانيم بنا به ضرورت به تعداد مورد نياز معيار در سطح افقي ترسيم و تنظيم نماييم. معيارهاي قابل تقسيم به زير معيارها و زير معيارها قابل تقسيم به زير معيارهاي بعدي مي‌باشند. اين وضعيت مي‌تواند بسته به ضرورت تا n زير معيار در سطح عمودي و افقي افزايش پيدا نمايد.

كشف، شناسايي و دسته‌بندي معيارها، زير معيارها و جايگزين‌ها

در اين بخش بايد دست كم يك نفر(خبره) كه داراي سوابق علمي و پژوهشي در زمينه هدف و مسلط به روش تحقيق باشد براي شناسايي، كشف و دسته‌بندي معيارها، زيرمعيارها و جايگزين‌ها به كار گرفته شود.

اين فرد بايد با استفاده از دانش خويش، انجام مطالعات تكميلي، تحقيقات ميداني و مصاحبه اقدامات لازم را در اين زمينه به انجام رسانده و در نهايت مجموعه معيارها و جايگزين‌های مرتبط با هدف راگردآوري کرده و به صورت دقيق و قابل توجيه دسته‌بندي و در نهايت تعريف نمايد.

شاخص‌هاي ارزيابي عملكرد تدوين شده بايد ويژگي يك سيستم SMART & D‌ را داشته باشند.
Specific ( S)            
مخصوص، معين و مشخص باشد. يعني شاخص‌ جامع و مانع، شفاف و ساده و واضح و رسا و صريح باشد بطوريكه برداشت يكساني از مفاهيم ايجاد نمايد.        
Measurable (M‌)    
قابل اندازه‌گيري باشد. سنجش آنها به سادگي مقدور باشد. يعني علاوه بر عملكرد كمي، قابليت تعريف عملكرد كيفي شاخص در قالب‌هاي متغير كمي را نيز داشته باشد.
Achievable (A )       
قابل دستيابي باشد.   
T: (Realestic)          
واقع‌گرايانه باشد. يعني با فعاليت‌ها و ماموريت‌ها و خط مشي و راهبردهاي واقعي سازمان و با حوزه‌هاي حساس و كليدي عملكرد سازمان مرتبط باشد.  
T: (Time frame)      
چهارچوب و محدودة زماني، يعني شاخص دوره ارزيابي معين داشته باشد.     

 D: (Database)        
بانك اطلاعاتي، يعني داده‌ها و اطلاعات لازم و مربوط به شاخص وجود داشته باشد.

جايگزين‌ها: جايگزين‌ها در واقع منظور و مقصد هدف در درخت سلسله مراتبي مي‌باشند و پاسخ هدف از ميان جايگزين‌هاي ترسيم شده به دست مي‌آيد. جايگزين‌‌ها آخرين سطح درخت سلسله مراتبي مي‌باشند و شناسایی آنها بستگي به چگونگي استفاده از روش "AHP" دارد. در مواردي كه از اين تكنيك به منظور انتخاب يا اولويت‌بندي استفاده ‌شود، عموماً تعيين جايگزين‌ها توسط محقق صورت مي‌گيرد. زيرا اوست كه تعيين مي‌كند از ميان كدام جايگزين‌ها بايد انتخاب صورت گيرد يا چه جايگزين‌هايي بايد اولويت‌بندي شوند

مرحله دوم

 سنجه ها در يك ماتريس قرار گرفته و قدم بعد تعيين اهميت (وزن) معيار ها و زير معيار ها مي باشد. ابتدا دو به دو  آنها را با هم مقايسه مي كنيم. سپس با استفاده از روش غربال كردن تمام سنجه ها هم وزن مي شوند. (اعداد و سنجه ها قابل تغییر هستند. به مثال پایان کار بروید)

 

وضعيت مقايسه ها

وزن يا ارزش

يكسان

1

يكسان تا نسبتا بيشتر

2

نسبتا بيشتر يا ضعيف

3

نسبتا بيشتر تا بيشتر

4

بيشتر يا قوي

5

بيشتر تا خيلي بيشتر

6

خيلي بيشتر يا خيلي قوي

7

خيلي بيشتر تا خيلي ، خيلي بيشتر

8

صد در صد مرجع

9

 

مرحله سوم و چهارم:

مقياس مقايسه زوجي ها

وزن هر فاکتور نشان دهنده اهمیت و ارزش آن نسبت به فاکتورهای دیگر در عملیات تعیین مکان است . بنابرین انتخاب آگاهانه و صحیح وزنها کمک بزرگی در جهت تعیین هدف مورد نظر می نماید .

عملیات وزن دهی فاکتورها به سه روش ذیل قابل انجام است .

1) استفاده از دانش کارشناسی

     در این روش با استفاده از تجربه و دانش کارشناسان متخصص در زمینه کاربرد مورد نظر و با در نظر گرفتن خصوصیات محدوده مطالعاتی، فاکتورهای مناسب تعیین و وزن دهی می­شوند. از مزایای این روش، ساده ومستند بودن آن است . اما این روش دارای معایبی مانند احتمال اشتباه نمودن کارشناس در تعیین وزن و مشکل استاندارد سازی واحدهای اندازه گیری ذهنی آنها می باشد .

 

2) استفاده از دانش داده ای

دانش داده ای متکی بر اطلاعات موجود در مورد جواب مساله می باشد. در دانش داده ای با استفاده از جواب­های موجود در مساله مکان­یابی و محاسبه میزان وابستگی هر یک از فاکتورها به جواب، می توان وزن مربوط به هر فاکتور را تعیین نمود . در این روش احتمال به وجود آمدن اشتباه کمتر است. ولی درستی عملکرد آن بستگی به میزان صحت و دقت جواب­های اولیه موجود دارد .

 

3). استفاده از دانش کارشناسی  و داده ای به صورت توام

در این روش با توجه به نتایج حاصل از دانش و تجربیات  کارشناسان  و استفاده از اطلاعات موجود، به هر یک از فاکتورها وزن تعلق می گیرد. بدین نحو که ابتدا  وزن­ها از طریق دانش کارشناسی و داده ای به صورت مجزا محاسبه می شوند.  سپس  وزن مطلوب با مقایسه مقادیر به دست آمده تعیین می گردد. در نتیجه احتمال وقوع اشتباه کاهش یافته  و وزن­ها به واقعیت نزدیکتر خواهند شد.

بهتر است با مثالی كوتاه به آن‌چه می‌خواهيم اشاره كنيم:     
فرض كنيد مدير فروش يك شركت خودرو‌سازی هستيد و قصد داريد ميزان رضايت مشتر‌های خود را به روش
AHP اندازه‌گيری كنيد. اما از نگاه مشتری، در خريد خودرو چه فاكتورهايی دخيل هستند؟
قيمت، مصرف سوخت، سرعت، ايمنی، نمايندگی‌های مجاز و…         
برای مثال ما همين 5 تا كافی‌ست!

حال، جدولی به اين شكل تشكيل دهيد كه نامش را ماتريس اوليه می‌گذاريم. اين جدول كه رديف‌ها و ستون‌های آن، دو به دو شرح مشابهی دارند، در واقع جدولی‌ست جهت مقايسه دو به دو بين آيتم‌های مورد نظر.   
+ اگر رديف
A نسبت به ستون B اهميت خيلی زيادی دارد، امتياز 5 بدهيد.    
+ اگر رديف
A نسبت به ستون B اهميت نسبتا زيادی دارد، امتياز 4 بدهيد.     
+ اگر رديف
A نسبت به ستون B اهميت زيادی دارد، امتياز 3 بدهيد.   
+ اگر رديف
A نسبت به ستون B اهميت متوسطی! دارد، امتياز 2 بدهيد.      
+ اگر رديف
A نسبت به ستون B اهميت يكسانی دارد، امتياز 1 بدهيد.

طبيعی‌ست كه از معكوس اين اعداد نيز می‌توان استفاده كرد. اما نيمه‌ی پائينی جدول كه با رنگ سبز مشخص شده، معكوس نسبت‌های نيمه‌ی بالاست. به ين ترتيب كه اگر اهميت A نسبت به B عدد 5 است، بنابراين اهميت B نسبت به A عدد 5/1 خواهد شد (اين رو برای خودم نوشتم!).

بعد از تكميل ماتريس اوليه، ماتريسی به نام ماتريس نرمال و به شكل ماتريس اوليه ايجاد می‌كنيم. در هر يك از ستون‌های ماتريس اوليه، اعداد را بر جمع ستونی تقسيم و حاصل را در سلول متناظر آن در ماتريس نرمال وارد می‌كنيم. در ماتريس نرمال، جمع ستون‌ها برابر با يك خواهد شد. حال، اگر در ماتريس نرمال، ميانگين افقی هر يك از فاكتورها را به دست بياوريم، در واقع ميزان اهميت هر يك از آن‌ها را تعيين كرده‌ايم.

+ برای مشاهده‌ی نحوه‌ی انجام كار، فايل AHP را دانلود كنيد (فایل اکسل).    
به اين ترتيب، در نظرسنجی‌ها اهميت تك‌تك اقلام از نظر مشتريان تعيين می‌شود و توليد‌كننده پی می‌برد كه می‌بايست بر چه موضوعاتی بيشتر تكيه كند و نقاط بهبود وی در كجا قرار دارند.

 

 


 
سناريو ديگر
ساعت ۱٢:۳٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٦/٦/۱۳   کلمات کلیدی:

از جمله معروف «هم فال هم تماشا» کلاْ خوشم نمیاد. برا آدم یه جور بی خیالی به وضع موجود رو تداعی می کنه. به نظر من حتی توی کوچکترین تفریح هایی مثل فیلم دیدن باید تفکر کرد و با اون درگیر شد.

چیزی که الآن به ذهنم میاد مطلبی است در مورد سناریوی دوم فیلم« ازدواج بهترین دوست من» که توسط یکی از نویسندگان فعلی دنیا در حال نوشتنه.

توی قسمت اول مثلث رمانس با حضور جولیا رابرتز، کامرون دیاز و اون پسره که اسمش رو نمی دونم شکل می گرفت. اونجا پسر و دختر به مدت چند سال پس از اینکه دختر بی دلیل به پسر جواب رد داده بود با هم دوست بودن و گفتگو با هم داشتن. در مورد همه چیز با هم صحبت می کردن و به نوعی سنگ صبور هم بودن.بعد از مدتی  این دوستی صمیمیت ایجاد کرده بود و دختر عاشق پسر شده بود. در حالیکه پسر اصلاْ به دختر اولی(جولیا رابرتز) دیگه به عنوان همسر خودش فکر نمی کرد.  در این بین پسر دختر دیگری رو دیده بود که بی توجه به سختی های پیش روی ازدواج به پسر اعتماد کرده بود و داشت وارد زندگی می شد. این آنچنان برای پسر جذابیت داشت که اون رو عاشق خودش کرده بود.

دختر اولی وقتی این داستان رو می شنوه شکه میشه و نمیتونه تحمل کنه. لذا وارد این داستان میشه و بعد از کلی برنامه چیدن برای بد کردن پسره با دختره، آخرش موفق نمیشه و در برابر عشق اون دو تا تسلیم میشه.

داستان سری دوم تو مایه های همین فیلم اولیست. با این تفاوت که بر اثر اتفاقاتی که میفته عشق کهنه فرد انتخاب کننده تازه میشه و یک رقابت بین اون دو تا دختر اتفاق میفته ولی در نهایت دختر قدیمی تر موفق میشه تا پسر رو به چنگ بیاره. چون مزیت اصلیش این بوده که پسر در واقع در این مدت اون رو شناخته بوده. البته دختر اولی نیز تو این مدت خیلی تغییر کرده و به زندگی در حد زندگی و نه بیشتر از اون گیر میداده. احتمالاْ کلی معیار هاش هم تعدیل شده بوده و ...

دادن یه فرصت دیگه، این رقابت رو عادلانه می کنه. وگر نه دختر اولیه شانسی برای رقابت مجدد نداره چون تو ذهن پسر از قبل بازندست.

بی خیال

پ.ن: دلم شدید برای نوشتن تو راه پرواز تنگ شده ، تابلوه نه !!!


 
دونه های تسبيح
ساعت ۱٢:۱٤ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٦/٦/٩   کلمات کلیدی:

دونه های تسبیح وقتی پشت هم میان آدم همیشه دوست داره دونه بعدی رو تجربه کنه. غافل از اینکه شاید دونه اول همون جایی باشه که باید بهش که رسید بایسته! چون اونجا مقصده!!!

پ.ن: ۲ صفحه نوشته بودم که این پرشین بلاگ مذخرف ر... بهش.

بی خیال

یا حق